Niewiele jest rzeczy ważniejszych od naszych emocji. To one decydują o jakości i znaczeniu naszego życia. Każdego dnia wszyscy przeżywamy wiele różnych uczuć, począwszy od ciekawości do zdumienia, od szczęścia do gniewu, od rozko­szy do rozpaczy — czasami przechodząc z jednego bieguna na drugi w ciągu kilku chwil.

Nie jest przesadą powiedzenie, że emocje wpływają na każdą sferę naszego życia. Są jak szósty zmysł śledzący nasze potrzeby, uświadamiający nam dobro i zlo oraz dostarczający motywacji i energii dla wzrastania i przemiany. Emocje dodają nam wigoru i chęci do życia. Pomagają zrozumieć siebie i in­nych oraz ostrzegają, gdy znajdujemy się w niebezpieczeń­stwie — gdy nasze granice zostaną przekroczone lub prawa naruszone. Emocje nawet pomagają określać nasze wartości. Wszystko w naszym życiu znajduje się pod wpływem emocji.

Bóg przemawia do nas przez emocje. Biblia ma wiele do powiedzenia o uczuciach. Począwszy od Księgi Rodzaju aż do Objawienia czytamy o emocjach Boga i ludzi — mężczyzn, kobiet, dzieci — których stworzył. Według Pisma Chrystus do­świadczał szerokiego zakresu emocji i wyrażał je — włączając w to miłość, współczucie, radość, strach, smutek, rozczaro­wanie, zniechęcenie, frustrację, ból, odrzucenie, samotność i gniew.¹

Gdy Bóg stworzył nas na swój obraz, dal nam umysł, wolę i emocje. Bycie człowiekiem oznacza, że będziemy doświad­czać emocji. Mogą być pozytywne lub negatywne, przyjemne lub bolesne. Możemy uznawać je lub ignorować. Możemy na­uczyć się wykorzystywać je konstruktywnie albo pozwolić, by to one kierowały nami. Jedyna sprawa, w której mamy moż­liwość wyboru, to kwestia sposobu ich wyrażania.

W naszej pracy w poradni spotykamy dorosłych, którzy nigdy nie nauczyli się jako dzieci wyrażać swoich emocji, cenić ich i radzić sobie z nimi. Przeżywają cale swoje życie boryka­jąc się z niezdrowymi nawykami i próbując pokonać ich kon­sekwencje. Niewiedza co do emocji jest jednym z głównych czynników wpływających na szeroką gamę problemów kom­plikujących ich życie.

Możemy nie zawsze uświadamiać sobie nasze emocje, po­dobnie jak nie zawsze myślimy o prawie grawitacji, ale igno­rowanie ich może doprowadzić do poważnych problemów. Jest tak szczególnie w przypadku dzieci. Prawdę mówiąc głównym powodem przyprowadzania dzieci do poradni są ich trudności emocjonalne. Nie wykryte mogą przejawiać się pod postacią problemów w szkole, bólów brzucha, głowy, trudno­ści ze spaniem lub złego zachowania. Najczęściej jednak są to w swej istocie problemy emocjonalne.

Gdy poświęcamy czas, aby pomóc naszym dzieciom zro­zumieć swoje uczucia, akceptować je i wyrażać twórczymi sposobami, wyświadczamy im wielką przysługę. Sposób, w jaki dzieci będą podchodzić do swoich uczuć, ma fundamen­talne znaczenie dla ich szczęścia w życiu dorosłym. Jeżeli na­uczą się stawiać czoło strachowi, radzić sobie z odrzuceniem i dojrzewać przez smutek, bardziej prawdopodobne jest, że sta­ną się zdrowymi dorosłymi. Niezależnie od wieku wszyscy wiemy, czym jest uczucie strachu, gniewu, szczęścia lub smut­ku. Nawet mój dwuletni syn Andrew zna różnicę między tymi podstawowymi emocjami. Zawsze gdy Carie i ja wpadniemy w ostrą dyskusję, wskazuje swym małym paluszkiem wprost na nas i mówi: „Nie, mamo. Nie, tato”. Oczywiście nie ro­zumie swoich uczuć, ale wie, że pewne wyrazy twarzy i ton głosu komunikują coś nieprzyjemnego dla niego.

Dobrą nowiną jest to, że przy właściwym zrozumieniu za­gadnień i z pomocą Boga nasze dzieci mogą zacząć już teraz kształtować w sobie zdrowe postawy emocjonalne. Jako ro­dzice możemy zapowiedzieć, że w naszej rodzinie można spo­kojnie doznawać uczuć i wyrażać je. Możemy uczyć nasze dzieci słów określających uczucia i pokazywać im różnicę mię­dzy doświadczaniem uczuć a wyrażaniem ich. Możemy też ustalić cele dla wzrostu emocjonalnego, które pomogą im w ukształtowaniu zdrowych nawyków.

Jako doradcy nieustannie otrzymujemy pytania od chrze­ścijańskich rodziców na temat tego, jak mogą pomóc swoim dzieciom zrozumieć swe emocje, radzić sobie z nimi i kształ­tować zdrowe reakcje. Książka jest odpowiedzią na te pytania. Umożliwi ci lepsze zrozumienie roli, jaką odgrywają emocje w Bożym planie dla ciebie i twoich dzieci. Pomoże ci rozpoznać niepowtarzalną osobowość każdego dziecka w twojej rodzinie i lepiej zrozumieć jego zmieniające się potrzeby na różnych e- tapach rozwoju. Na jej stronach odkryjesz narzędzia, przy pomocy których będziesz mógł pomóc im w drodze do zdro­wej dojrzałości emocjonalnej. Oprócz tego zajmiemy się kil­koma emocjami, które według naszych doświadczeń sprawiają rodzicom szczególne trudności. Rozdziały w części drugiej koncentrują się na zastosowaniu praktycznych zasad wobec tych właśnie emocji.

Nasza zdolność do udzielenia pomocy dzieciom w kształ­towaniu zdrowych reakcji emocjonalnych jest bezpośrednio związana ze zdolnością do dawania przykładu w tej dziedzinie. Wielu z nas wychowywało się w rodzinach, w których nauczy- ¹ liśmy się niezrównoważonych, dysfunkcjonalnych zachowań. Nie jest to krytyka naszych rodziców — oni przekazywali to, czego sami nauczyli się jako dzieci. Wielu z nas doświadcza jednak nie rozwiązanych problemów, które przeszkadzają w dojrzewaniu emocjonalnymi I choć nasze dzieci są dla nas źródłem olbrzymiej satysfakcji, mogą być także źródłem fru­stracji i zniechęcenia. Największym wyzwaniem, jakie stoi przed nami, może być radzenie sobie z własnymi reakcjami wobec dzieci. Kiedy więc w książce tej będziemy omawiać po­stawy emocjonalne, zajmiemy się również naszym własnym rozwojem, a w końcowym rozdziale omówimy reakcje emo­cjonalne rodziców wobec dzieci.

Gdy rozpoznajemy i staramy się zrozumieć własne nawyki emocjonalne, możemy zacząć modyfikować stare schematy i kształtować nowe, które będą stanowić wsparcie dla naszych dzieci i pomogą im na ich drodze stawania się zdrowymi emocjonalnie dorosłymi.

Możesz dowiedzieć się wiele o emocjach przez refleksję nad własnymi przeżyciami. Zanim pójdziemy dalej, poświęć kilka chwil na przemyślenie odpowiedzi na pytania:

• Co to jest emocja?
• Jakich emocji często doświadczasz?
• Jakie emocje łatwo ci wyrażać?
• Jakie emocje trudno ci wyrażać?
• Jakie emocje widziałeś wyrażane w swojej rodzinie?
• Jakich emocji nigdy nie wyrażałeś w swojej rodzinie?
  • Czy uważasz, że przeżywasz szeroką gamę emocji czy wąską?
  • Czy kiedykolwiek przeżywałeś jakąś emocję?
  • Kiedy ostatnio doświadczałeś jakiejś emocji?
  • Jak dawno to było?
  • Jaka to była emocja?
    • Co powoduje, że niektóre emocje są uważane za do­bre, a inne złe?
    • Co powoduje, że niektóre emocje są przyjemne, a in­ne nie?